Αχανείς αμμόλοφοι και πολυτελή εμπορικά κέντρα. Τσαντίρια και ξενοδοχεία πέντε αστέρων. Εργάτες και πρίγκιπες. Καμήλες και Ρολς Ρόις. Επιχειρηματίες με ιδιωτικά αεροπλάνα και γυναίκες με τσαντόρ. Αυτές είναι οι βασικές αντιθέσεις που χρωματίζουν τη Σαουδική Αραβία, ένα βασίλειο που ακροβατεί ανάμεσα στην κληρονομιά των Βεδουίνων και στη σύγχρονη οικονομία της παγκοσμιοποίησης.

Μια χερσόνησος αφιλόξενη και άνυδρη, στην οποία βρίσκεται το 1/4 των αποθεμάτων πετρελαίου σε όλο τον κόσμο. Επί πενήντα χρόνια ο μαύρος χρυσός καθόρισε την ανάπτυξη του βασιλείου και συνέβαλε στη βιομηχανική επέκταση της Δύσης. Σήμερα οι λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στο θρησκευτικό ολοκληρωτισμό και στις δυτικές επιρροές, ανάμεσα στη νομιμοφροσύνη προς τις ΗΠΑ και στις μυστικές συμφωνίες με τους εχθρούς της, κινδυνεύουν να τιναχτούν στον αέρα με απρόβλεπτες συνέπειες όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή αλλά και για ολόκληρο τον υπόλοιπο κόσμο.

Μωάμεθ και λήθη

Η Αραβία αναδύθηκε από την αφάνεια με τη γέννηση του Μωάμεθ στη Μέκκα, το 570 μ.Χ. Ο φτωχός έμπορος από τη φυλή των Κουραΐς έγινε ο Ρασούλ Αλλάχ, ο Μεσολαβητής του Θεού, και ήταν εκείνος που διέδωσε μια νέα μονοθεϊστική θρησκεία: το Ισλάμ. Ο Προφήτης ίδρυσε στη Μεδίνα ένα κράτος το οποίο οι διάδοχοί του χαλίφηδες κατόρθωσαν να επεκτείνουν μέχρι την Ευρώπη. Με το πέρασμα του χρόνου το επίκεντρο του ισλαμικού πολιτισμού μετατέθηκε στη Δαμασκό, στη συνέχεια στη Βαγδάτη, έπειτα στη Σικελία, στην Ανδαλουσία, στο Κάιρο και στην οθωμανική Κωνσταντινούπολη.

Έρχονται οι Αμερικανοί

Η σύγχρονη αναγέννηση της Αραβίας συνδέεται με το όνομα του Αμπντούλ Αζίζ ιμπν Αμπντούλ Ραχμάν αλ- Σαούντ. Ο μαχητικός Βεδουίνος φύλαρχος, γνωστός και ως Ιμπν Σαούντ, αφού υπέταξε τις αντίπαλες φυλές ίδρυσε το 1932 το κράτος της Σαουδικής Αραβίας και αναγορεύτηκε βασιλιάς.

Η Μεγάλη Βρετανία και οι ΗΠΑ έσπευσαν να τον υποστηρίξουν λόγω της ύπαρξης πετρελαϊκών κοιτασμάτων και μεταλλείων στην περιοχή. Ο Ιμπν Σαούντ προσπάθησε να διατηρήσει φιλικές σχέσεις με τη Δύση χωρίς να καταδικάζει τον αντιδυτικό παναραβισμό, διεκδικώντας το ρόλο ηγέτη του αραβικού κόσμου. Η διπλή στάση του δεν εμπόδισε τις ΗΠΑ να διεισδύσουν εμπορικά μέσω της εταιρείας Standard Oil, η οποία υπέγραψε ένα προνομιακό συμβόλαιο εκμετάλλευσης. Αυτή ήταν η πρώτη κίνηση για τη δημιουργία της ARAMCO, της τεράστιας εταιρικής ένωσης των Standard Oil, Texaco, Exxon και Mobil.

Στο διάστημα 1970-1980 το κράτος τελικά απέκτησε την κυριότητα του κολοσσού κι έχει μέχρι σήμερα το μονοπώλιο. Η ARAMCO έγινε πολιτικό θέμα. Διόλου τυχαία, αποτέλεσε τη βάση της στρατηγικής συμμαχίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Ριάντ, η οποία υπογράφηκε επισήμως στις 14 Φεβρουαρίου του 1945 από τον Ιμπν Σαούντ και τον Φράνκλιν Ρούζβελτ. Από εκείνη τη στιγμή στο παλαιό βασίλειο της άμμου πολλαπλασιάστηκαν οι πετρελαιοπηγές και αυξήθηκαν οι ρυθμοί εξόρυξης από τα 547 βαρέλια τη μέρα, το 1950, στα 8.500 βαρέλια σήμερα. Μαζί μ' αυτά άρχισαν να ρέουν αφειδώς τα πετροδολάρια, τα οποία γέμισαν τα κρατικά ταμεία. Η αύξηση των τιμών του αργού πετρελαίου, επακόλουθο της μεγάλης κρίσης του 1973, απέφερε στη χώρα μεγάλα οικονομικά οφέλη, συνοδευόμενα από σημαντικές επενδύσεις στον τομέα των πετροχημικών και στα έργα υποδομής.

Έτσι σήμερα όποιος επισκέπτεται το υπερσύγχρονο Ριάντ ή τη μοντέρνα Τζέντα δυσκολεύεται να εντοπίσει τα ίχνη της παλιάς άγριας χώρας, την οποία ο Λόρενς της Αραβίας περιέγραψε στο βιβλίο του Οι Εφτά Πύλες της Σοφίας. Ωστόσο η οικονομική άνθηση δεν άγγιξε τη νοοτροπία της κοινωνίας, και κυρίως το θεσμό της βασιλείας.

Γυναικείο Απαρτχάιντ

Η Σαουδική Αραβία παραμένει ο φάρος του Ισλάμ και ο απόλυτος μονάρχης της φέρει τον τίτλο του Φύλακα των Ιερών Τόπων, δηλαδή της Μέκκας και της Μεδίνας, όπου κάθε χρόνο δύο εκατομμύρια πιστοί συρρέουν για το χατζ, το θρησκευτικό προσκύνημα.

Το Ισλάμ επιβάλλει στις γυναίκες ένα είδος Απαρτχάιντ, το οποίο συχνά έχει μπει στο στόχαστρο διεθνών οργανώσεων όπως το Ηuman Rights Watch. Στη γενέτειρα του Μωάμεθ οι γυναίκες δεν οδηγούν, δεν πάνε στο σχολείο ή στο γραφείο μαζί με τους άντρες, οι καταθέσεις τους έχουν ελάχιστη αξία στο δικαστήριο, ενώ στα εστιατόρια κάθονται σε διαφορετικές αίθουσες και μόνο μαζί με το σύζυγο ή τα παιδιά τους. Για να ταξιδέψουν στην ενδοχώρα πρέπει να πάρουν άδεια από τον πατέρα ή τον άντρα τους.

Φυσικά δε βγάζουν ποτέ από πάνω τους την αμπάγια, το γνωστό μαύρο μαντίλι που καλύπτει όλο το κεφάλι. Το Μάιο του 2002 η κυβέρνηση έβαλε λουκέτο σε μερικές βιοτεχνίες οι οποίες έφτιαχναν κάπως πιο τολμηρές αμπάγια και επέβαλε τσουχτερά πρόστιμα στους ιδιοκτήτες τους. Η απονομή δικαιοσύνης βασίζεται στη Σαρία, τον ισλαμικό νόμο, και εφαρμόζεται με σιδηρά αυστηρότητα: λιθοβολισμός για τη μοιχεία, ακρωτηριασμός των χεριών και των ποδιών για τους κλέφτες, αποκεφαλισμός για τους δολοφόνους και ρητή απαγόρευση στους εμπόρους να ανοίγουν τα καταστήματά τους κατά την ώρα της προσευχής. 

Το κράτος είμαι εγώ

Ο Οίκος των Σαούντ, ο οποίος ελέγχει ολόκληρο το κράτος, από την οικονομία έως την κεντρική διοίκηση, δεν κάνει καμιά διάκριση ανάμεσα στη βασιλική περιουσία και στον κρατικό προϋπολογισμό. Φυσικά ούτε που γίνεται λόγος για αναθεώρηση των θεσμών. Ωστόσο συστάθηκε ένα κοινωνικό συμβόλαιο με το λαό στα χρόνια της μεγάλης ανάπτυξης, με βάση το οποίο οι Σαουδάραβες αποποιούνταν τη δημοκρατία προς χάριν της υλικής ευημερίας, της δωρεάν εκπαίδευσης και του γενναιόδωρου συστήματος πρόνοιας, το οποίο καλύπτει όλους τους εργαζομένους.

Έτσι παρέχεται δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη όχι μόνο στους πολίτες της χώρας αλλά και στους ξένους που είναι εγκατεστημένοι εκεί. Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση έχει αλλάζει δραματικά, αφού τα πετροδολάρια δεν μπορούν πια να καλύψουν τις κοινωνικές εντάσεις και τη διαφθορά των πριγκίπων. Επιπλέον η παρουσία έξι χιλιάδων Αμερικανών στρατιωτών, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν εκεί με το πέρας του πρώτου Πολέμου του Κόλπου, τροφοδοτεί την οργή των ακραίων ισλαμιστών.

Η 11η Σεπτεμβρίου

Ο όγδοος βασιλιάς Φαχντ, βαριά άρρωστος, και ο πρίγκιπας Αμπντουλάχ δεν έχουν την αμέριστη υποστήριξη της Ουάσινγκτον. Η 11η Σεπτεμβρίου σήμανε την καμπή στις σχέσεις των δύο χωρών, ειδικά μόλις αποκαλύφθηκε ότι οι δεκαπέντε από τους δεκαεννέα τρομοκράτες ήταν Σαουδάραβες.

Στο Λευκό Οίκο ολοένα και αυξάνονται οι υποστηρικτές μιας πιο σκληρής αν όχι εχθρικής στάσης προς το Ριάντ. Όπως υποστηρίζουν οι αναλυτές, η Σαουδική Αραβία, σύμφωνα με το δόγμα των προληπτικών πολέμων των ΗΠΑ, ίσως αποτελέσει έναν από τους επόμενους στόχους, αφού η διεθνής τρομοκρατία έχει εκεί τις ρίζες της. Ο πατέρας του Οσάμα μπιν Λάντεν, Μοχάμαντ μπιν Λάντεν, έφυγε πάμπτωχος από ένα χωριό της Υεμένης τη δεκαετία του 1930, για να δημιουργήσει τεράστια περιουσία στη Σαουδική Αραβία κατασκευάζοντας παλάτια και τζαμιά για τη δυναστεία των Σαούντ, με την οποία έχει στενές σχέσεις.

Ο ίδιος ο Οσάμα, πτυχιούχος του πανεπιστημίου της Τζέντα, οργάνωσε το παράνομο δίκτυό του μέσα στη χώρα, προτού στερηθεί την υπηκοότητά του και μεταναστεύσει στο Σουδάν. Σήμερα έχει αποκαλυφθεί ότι δύο τράπεζες της Σαουδικής Αραβίας –η Νταρ αλ-Μαλ αλ-Ισλαμί, ιδιοκτησία του πρίγκιπα Μοχάμαντ Φαϊζάλ, και η Ντάλα αλ-Μπαράκα, του γαμπρού του βασιλιά Φαχντ– βοηθούσαν οικονομικά τον Οσάμα μπιν Λάντεν. Δεν ήταν τυχαία και η καθαίρεση του πρίγκιπα αλ-Τούρκι, πρώην αρχηγού των μυστικών υπηρεσιών της χώρας, αμέσως μετά την τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους.

Ενοχλητικός σύμμαχος

Είναι γνωστό ότι εκατοντάδες Σαουδάραβες πολέμησαν εναντίον των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν στο πλευρό των Ταλιμπάν και της Αλ Κάιντα. Επιπρόσθετα, πάνω από το ένα τρίτο των 350 φυλακισμένων Αράβων στη βάση του Γκουαντανάμο στην Κούβα είναι Σαουδάραβες. Κάθε Παρασκευή οι ιμάμηδες εκφωνούν ανενόχλητοι πύρινους λόγους κατά της Δύσης και των Ισραηλινών σ' ένα  πλήθος, κυρίως νέων, που παραληρεί με ενθουσιασμό.

Σύμφωνα με εξακριβωμένα στοιχεία, οι Σαουδάραβες χρηματοδότησαν με πετροδολάρια ακραίες ισλαμικές οργανώσεις και φονταμενταλιστικές θεολογικές σχολές. Μέχρι πρότινος όλα αυτά γίνονταν με την ανοχή της κυβέρνησης. Σήμερα ο Οίκος των Σαούντ αποτελεί για τη Δύση έναν ενοχλητικό σύμμαχο. Τι κι αν οι πρίγκιπες διαρρηγνύουν τις πολυτελείς τους κελεμπίες και προσλαμβάνουν τους καλύτερους ειδικούς στις δημόσιες σχέσεις προκειμένου να "απολυμάνουν" τη θεοκρατική τους εικόνα;

Χρειάζονται τολμηρές αλλαγές για τον πραγματικό εκσυγχρονισμό της χώρας, ώστε να αντιμετωπιστεί η φτώχια και η ανεργία που ταλανίζουν την κοινωνία ευνοώντας το θρησκευτικό φανατισμό. Παράλληλα πρέπει να εξασφαλιστεί η επιβίωση της δυναστείας που ίδρυσε ο Αμπντούλ Αζίζ ιμπν Αμπντούλ Ραχμάν αλ-Σαούντ, ο αλλοτινός άρχοντας του πετρελαίου και της ερήμου.